Abubuwa 10 Da Ya Kamata ’Yan Najeriya Su Sani Game da Cutar Ebola
FCT, Abuja - Tabbatar da bullar cutar Ebola a Abuja, babban birnin Najeriya, ya sanya tsarin kiwon lafiyar ƙasar cikin shirin ko-ta-kwana, shekaru 12 bayan nasarar shawo kan wani ɓarkewar cutar da ta yi sanadin mutuwar mutane takwas.
Legit.ng Hausa ta bude tasha a manhajar Whatsapp. Kasance tare da mu don samun rahotanni da dumi-dumi!
Editan Legit Hausa Sharif Lawal yana da kwarewar shekaru wajen kawo rahotannin siyasa, al'amuran yau da kullum, tsegumi da nishadi
Sabuwar cutar ta shafi wata mata da ta dawo Najeriya daga Uganda a baya-bayan nan, kuma a halin yanzu tana karɓar magani a keɓe.
Source: Getty Images
Jaridar Premium Times ta ce hukumomin lafiya sun gano mutane 44 da suka yi mu’amala da ita, tare da fara aikin gano waɗanda suka yi hulɗa da su da kuma sanya ido sosai domin hana cutar yaɗuwa.
Ebola ta shigo Najeriya
Duk da cewa jami’ai sun ɗauki matakan gaggawa domin shawo kan lamarin, hakan ya sake tayar da hankula game da Ebola, wadda take cikin cututtukan da ke yaɗuwa kuma suke haddasa mutuwa a duniya.
Rahotanni sun danganta ɓarkewar cutar da ƙwayar cutar Bundibugyo, wadda wani nau’in ƙwayar cutar Ebola ne da har yanzu babu ingantacciyar allurar rigakafin da aka amince da amfani da ita.
Sai dai ba iya tabbatar da takamaiman nau’in ƙwayar cutar Ebola da ya haddasa kamuwa da aka shigo da ita Abuja ba.
Abubuwan sani game da Ebola
Ebola cuta ce mai tsanani da ke yaɗuwa, kuma tana iya haddasa mutuwa idan ba a gaggauta ba da kulawar lafiya ba.
Fahimtar yadda cutar ke yaɗuwa, gane alamominta da sanin matakan kariya na da matuƙar muhimmanci.
Ga abubuwa 10 da ya kamata ’yan Najeriya su sani:
1. Ebola na cikin rukunin Filoviridae
Cutar Ebola tana faruwa ne sakamakon ƙwayoyin cuta da ke cikin rukunin Orthoebolavirus, wanda yake ƙarƙashin iyalin Filoviridae. Ana kuma kiran waɗannan ƙwayoyin cuta da sunan filoviruses.
Masana kimiyya sun gano nau’o’in waɗannan ƙwayoyin cuta da dama da ke iya haddasa rashin lafiya ga mutane, ciki har da Ebola virus, Sudan virus da Bundibugyo virus.
Wannan bambanci yana da muhimmanci saboda alluran rigakafi da magunguna ba lallai ne su yi aiki iri ɗaya a kan kowane nau’in ƙwayar cutar ba.
2. Ebola na cikin cututtuka mafi haɗari
Cutar Ebola na iya haddasa rashin lafiya mai tsanani da ke shafar sassan jiki da dama. A wasu ɓarkewar cutar a baya, yawan mutanen da suka mutu ya kai tsakanin kashi 25 zuwa 90 cikin 100.
Sai dai damar tsira tana ƙaruwa sosai idan aka gano cutar da wuri, aka maye gurbin ruwan da jiki ya rasa da kuma ba marar lafiya kulawar da ta dace.
3. Ebola ba ta yaɗuwa ta iska
Ba kamar COVID-19, mura ko sauran cututtukan da ke yaɗuwa ta hanyoyin numfashi ba, Ebola ba ta yaɗuwa ta iska.
Mutum na iya kamuwa da cutar ta hanyar taɓa jini, amai, miyau, fitsari, bayan gida ko wasu ruwan jikin wanda yake ɗauke da cutar kai tsaye.
Haka kuma, cutar na iya yaɗuwa ta hanyar taɓa tufafi, shimfiɗar gado ko kayan aikin asibiti da suka gurɓata da ƙwayar cutar.
4. Alamomi na iya jinkirta wa har kwana 21
A cewar Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO), alamomin Ebola na iya bayyana tsakanin kwanaki biyu zuwa 21 bayan kamuwa da ƙwayar cutar.
Alamomin farko sun haɗa da zazzaɓi, matsananciyar kasala, ciwon kai, ciwon tsoka da ciwon maƙogwaro. Yayin da cutar ke ci gaba, mutum na iya fara amai, gudawa, kuma a wasu lokuta zubar jini.
5. Ebola na kama da zazzabin cizon sauro
Ɗaya daga cikin ƙalubalen gano cutar Ebola shi ne yadda alamominta na farko suke kama da na wasu cututtuka da suka zama ruwan dare, kamar zazzabin cizon sauro da taifod.
Saboda haka, ma’aikatan lafiya suna amfani da gwaje-gwajen dakin gwaje-gwaje, tarihin tafiye-tafiyen mutum da kuma bayanan waɗanda ya yi hulɗa da su domin tabbatar da ko mutum ya kamu da cutar.
6. Mai cutar ba ya yaɗa ta sai alamomi sun bayyana
Mutumin da ya yi hulɗa da ƙwayar cutar Ebola ba zai iya yaɗa ta ga wasu kafin alamomin cutar su bayyana ba.
Sai dai da zarar alamomin rashin lafiya sun fara bayyana, haɗarin yaɗuwar cutar yana ƙaruwa sosai ta hanyar hulɗa da ruwan jikin wanda ya kamu da ita. Wannan na daga cikin dalilan da suka sa hukumomin lafiya ke sanya ido kan mutanen da suka yi hulɗa da masu cutar na tsawon kwanaki 21.
7. Wanke hannu na rage haɗarin kamuwa
Yawan wanke hannu da sabulu da ruwa na daga cikin matakan kariya mafi sauƙi kuma masu inganci.
Haka kuma, ana iya amfani da man goge hannu mai ɗauke da sinadarin barasa idan ya dace. Jami’an lafiya sun shawarci ’yan Najeriya da su kiyaye tsafta tare da kasancewa cikin shiri da lura da duk wata alama da za ta iya nuna kamuwa da cutar.
8. Guji hulɗa da ruwan jikin wanda ya kamu
Ya kamata mutane su guji taɓa jini, amai, fitsari, bayan gida da sauran ruwan jikin duk wanda ake zargin yana ɗauke da cutar Ebola.
Tufafi, shimfiɗar gado da kayan aikin lafiya da suka gurɓata su ma na iya ɗauke da ƙwayar cutar. Don haka, ƙwararrun ma’aikata ne kawai ya kamata su sarrafa waɗannan kayayyaki, tare da amfani da kayan kariya da suka dace.
9. Gawa na iya yaɗa cutar Ebola
Ƙwayar cutar Ebola na iya ci gaba da kasancewa mai saurin kamuwa a jikin mutanen da suka mutu sakamakon cutar.
Wasu al’adun binne gawa da suka haɗa da wanke gawa ko taɓa gawar kai tsaye sun taimaka wajen yaɗuwar cutar a wasu ɓarkewar da aka samu a baya.
Saboda haka, hukumomin lafiya sun ba da shawarar cewa ƙungiyoyin ma’aikata da aka horar su kula da binne gawar duk wanda ake zargi ko aka tabbatar ya mutu sakamakon Ebola.
10. Kai rahoton alamomi
Duk wanda ya fara nuna alamomin cutar bayan yiwuwar kamuwa da ita ya gaggauta tuntuɓar hukumomin lafiya tare da neman shawarar likita.
Mutanen da aka gano sun yi hulɗa da masu cutar ya kamata su ba ƙungiyoyin sa ido haɗin kai sosai, su bayar da sahihan bayanai tare da gaggauta sanar da hukumomin lafiya idan sun fara nuna wata alama.
Kai rahoto da wuri na iya ceton rayuka da kuma taimakawa wajen hana cutar yaɗuwa. A halin yanzu, hukumomin lafiya suna kira ga jama’a da su kwantar da hankalinsu maimakon firgita.
Nasarar da Najeriya ta samu wajen shawo kan ɓarkewar cutar Ebola ta shekarar 2014 ta nuna muhimmancin gano masu cutar cikin gaggawa, killace su, gano waɗanda suka yi hulɗa da su da kuma samun haɗin kan jama’a.
Source: Getty Images
Mutane sun mutu saboda Ebola
A wani labarin kuma, kun ji cewa ma'aikatar lafiya ta Jamhuriyar Dimokuradiyyar Kongo (DR Congo), ta ce akalla mutane 15 sun mutu a yayin da aka samu bullar sabuwar cutar Ebola a kasar.
Ma'aikatar ta bayyana cewa, an fara tabbatar da bullar cutar ne a jikin wata mata mai shekaru 34 da ke da dauke juna biyu.
Asali: Legit.ng
